|
فضا و تجهيزات کتابخانه فضاي کتابخانه و تجهيزات آن در برنامه هاي کتابخانه موثرند ، کتابخانه بايد فضايي صميمي و جوي دوستانه داشته باشد تا دانش آموزان و معلمان در آن احساس آرامش کنند . کتابخانه آموزشگاهي بايد محلي براي امانت دادن ، مخزن ، مطالعه عمومي ، محل مطالعه معلمان ، محلي براي قراردادن مواد و تجهيزات کتابخانه و ...... را داشته باشد از نور کافي ، وسايل گرمايشي و سرمايشي برخوردار و در معرض ديد دانش آموزان باشد . تجهيزات کتابخانه شامل ميز و صندلي ، انواع قفسه ها ، برگه دان ، ويدئو و تلويزيون ، و ...... مي باشد . بلندي ميز و صندلي ها بايد متناسب با قد و اندازه مطالعه کنندگان باشد . مجموعه کتابخانه در راهنمايي و شکل دادن به انديشه و شخصيت دانش آموزان بيشترين تاثير را مي گذارد . مجموعه بايد متناسب با نيازها و علائق دانش آموزان و آموزشگاه باشد ، چرا که مي تواند بسياري از نيازها ي گوناگون و متنوع دانش آموزان را برطرف و آنها را هدايت و شکوفا کند . مواد کتابخانه هاي مدارس به دو بخش کلي چاپي و غير چاپي تقسيم مي شود . مواد چاپي شامل انواع کتاب هاي داستاني و غير داستاني ، مرجع و نشريات و مواد غير چاپي شامل انواع نوارهاي کاست ، نوارهاي ويدئويي و..... مي باشند . در مورد تعداد کتاب هاي موجود در کتابخانه نظريه هاي مختلفي وجود دارد ، که بهترين و مناسب ترين آن بيست نسخه براي هر دانش آموز است . اما حداقل براي هر دانش آموز بايد يک کتاب براي امانت موجود باشد . براي مقاطع راهنمايي و متوسطه وجود بخش مرجع الزامي است .
مجموعه کتابخانه مجموعه کتابخانه در راهنمايي و شکل دادن به انديشه و شخصيت دانش آموزان بيشترين تاثير را مي گذارد . مجموعه بايد متناسب با نيازها و علائق دانش آموزان و آموزشگاه باشد ، چرا که مي تواند بسياري از نيازها ي گوناگون و متنوع دانش آموزان را برطرف و آنها را هدايت و شکوفا کند . مواد کتابخانه هاي مدارس به دو بخش کلي چاپي و غير چاپي تقسيم مي شود . مواد چاپي شامل انواع کتاب هاي داستاني و غير داستاني ، مرجع و نشريات و مواد غير چاپي شامل انواع نوارهاي کاست ، نوارهاي ويدئويي و..... مي باشند . در مورد تعداد کتاب هاي موجود در کتابخانه نظريه هاي مختلفي وجود دارد ، که بهترين و مناسب ترين آن بيست نسخه براي هر دانش آموز است . اما حداقل براي هر دانش آموز بايد يک کتاب براي امانت موجود باشد . براي مقاطع راهنمايي و متوسطه وجود بخش مرجع الزامي است .
امانت بخش امانت در کتابخانه هاي مدارس از اهميت بسيار برخوردار است . برخورد درست و مناسب مسئولين اين قسمت در جذب دانش آموزان موثر است . کتابدار يا مسئول کتابخانه بايد با صميميت و گشاده رويي آنان را بپذيرد . براي ثبت اسامي گيرندگان کتاب يا ديگر مواد کتابخانه مي توان از دفتر يا کارت هايي که در جيب کتاب نهاده مي شود استفاده نمود ، يا مي توان از نرم افزارهاي کتابخانه اي استفاده کرد . يادداشت کردن تاريخ برگشت کتاب در پشت جلد و در برگه هاي جداگانه موجب يادآوري مي شود . مي توان با ثبت مداوم آمار امانت ، دانش آموزان پر مطالعه و فعال را تشويق نمود .
بودجه بودجه در کتابخانه مانند آب براي حيات است".مسئولان آموزش و پرورش ، مديران مدارس و اولياي دانش آموزان نسبت به تامين بودجه کتابخانه مسئول هستند . صاحب نظران طبق استانداردها کمتر از ده درصد بودجه مدارس را براي کتابخانه پيشنهاد نمي کنند ، اين بودجه براي خريد مواد و تجهيزات مورد نياز کتابخانه مصرف مي شود . در خريد مايحتاج کتابخانه ، اساسي ترين آن کتاب است که براي به روز در آمدن آن هر ساله بايد کتاب هاي مورد نياز را خريداري نمود . مسوولان بايستي کتابخانه هاي مدارس را با توجه به نياز هاي دانش آموزان تجهيز کنند و جوانان و نوجوانان بايد براي پيشرفت بهتر و افزايش سطح اطلاعات خود در کنار تحصيل کتابهاي غير درسي هم مطالعه کنند .
کتابدار يا مسئول کتابخانه از جمله عوامل مهم در کتابخانه براي هدايت و راهنمايي دانش آموزان وجود کتابدار متخصص و يا معلم و مربي است که با ايجاد هماهنگي بين کتابخانه و برنامه هاي آموزشي مدرسه موجبات ذوق و علاقه دانش آموزان به مطالعه و تحصيل را تقويت مي کنند ، کتابدار مانند مهندسي است که عمل تفکرسازي را انجام مي دهد . از جمله وظايف کتابداران مي توان به طراحي و برنامه ريزي براي کتابخانه ، تهيه مواد و مجموعه مناسب براي آن ، تشويق و راهنمايي دانش آموزان و فعال نمودن کتابخانه را با استفاده از درگير نمودن دانش آموزان در استفاده از کتب موجود نام برد
آموزش و پرورش و کتابخانه آموزش و پرورش که بيش از نيمي از اوقات کودکان و نوجوانان را در طي 12 سال به خود اختصاص مي دهد و تحت پوشش قرار مي دهد، زنگ ورزش و هنر دارد، ولي زنگ مطالعه ندارد. کتابخانه هاي مدارس بسيار فقير و لاغر هستند و عمدتا به نيازهاي مطالعاتي کودکان و نوجوانان پاسخ نمي دهند. طبيعتا اين گروه سني کتب داستاني، علمي، تخيلي و رمان را بيش از ساير موضوعات مي پسنديدند ولي در کتابخانه مدارس اين گونه کتب مغفول مي ماند، بيشتر مواقع مشاهده مي شود که دانش آموزان در مراجعه به کتابخانه جهت کمک گرفتن از کتب موجود براي موضوعات پيشنهاد شده از سوي دبيران دست خالي بر مي گردند .آموزش و پرورش زمان زيادي از دانش آموزان را به خود اختصاص مي دهد بدون آن که نحوه انديشيدن را به آنان بياموزد و به راستي به جز مطالعه آزاد چه راه مطمئن ديگري هست که مي تواند انديشيدن و چگونه انديشيدن را به نونهالان ها آموزش دهد. اين وزارتخانه مي تواند با ايجاد فضاهاي جذاب، اختصاص زمان مشخص به مطالعه آزاد دانش آموزان و ترغيب آنان، سرانه کتابخواني را در کشور آن هم به گونه اي شگفت آور بالا ببرد.
مشکلات کتابخانه هاي آموزشگاهي کارشناسان فرهنگي کشور بر اين باورند که يکي از عوامل اصلي افت فرهنگ کتابخواني در جامعه بويژه در سالهاي اخير، فضاي آموزش و پرورش کشور است، زيرا سياستها و برنامه هاي آموزشي و پرورشي آن متناسب با توسعه فرهنگ کتابخواني نيست. کتابخانه در مدارس داراي مشکلات بسياري است از جمله نبود جا و مکاني مشخص برايآن که معمولا در گوشه اي از نمازخانه يا اتاقي ديگر ، از کمدي با تعدادي کتاب به نام کتابخانه ياد مي شود ، آن هم کتاب هايي شايد مربوط به چندين سال قبل که اکثرا پاره پوره بوده و نيازهاي روز دانش آموزان را برآورده نمي کنند و گرد و غباري چند ساله بر روي آن نشسته است . وجودنداشتن برنامه هاي هم سو، مستمر و تشکيلاتي منسجم در نظام فرهنگي کشور و نامشخص بودن جايگاه اهميت کتابخانه هاي مدارس، همچنين وجودنداشتن رديف اعتباري مشخص و قانوني براي کتابخانه هاي مدارس، مشکلات کتابداران کتابخانه هاي آموزشگاهي و وجودنداشتن نيروهاي متخصص فضاي نامناسب کتابخانه ها و... ازمهم ترين مشکلات اين بخش به شمار مي آيند. اختلاف کتابخانه هاي آموزشگاهي با استانداردهاي آن به اندازه اي فاحش است که ديگر نياز به نوشتن ساير مشکلات نمي باشد ،اميد است که متوليان نظام آموزش و پرورش در جهت رفع اين مشکلات تلاش کنند. |